Cây nhàu là vị thuốc quý, được sử dụng rộng rãi trong Y Học Cổ Truyền và Y Học Hiện Đại. Công dụng của cây nhàu là điều trị bệnh tiểu đường, mụn nhọt ngoài da, huyết áp cao, đau mỏi xương khớp, tụ máu do chấn thương, rối loạn kinh nguyệt,…

Cây nhàu còn được gọi là nhàu núi, nhàu rừng, cây ngao hoặc Noni. Tên khoa học của cây nhàu là Morinda citrifolia, thuộc họ cà phê (Rubiaceae).

Nhàu là cây thân gỗ nhỏ với chiều cao khoảng 6 – 8m. Thân cây nhẵn, nhiều cành to, lá mọc đối xứng, phiến lá hình bầu dục, rộng khoảng 5 – 7cm, dài khoảng 7 – 15cm. Hoa nhàu màu trắng mọc ở cuống lá hoặc ngọn cành. trái nhàu hình trứng, dài khoảng 5 – 7cm, mặt ngoài xù xì, khi non có màu xanh lục, khi chín chuyển màu trắng hồng. Bên trong trái là thịt mềm, trắng và thơm, nhân cứng.

Trái nhàu rừng nhàu thường khô tươi Tây Nguyên

Cây nhàu mọc hoang ở Đông Nam Á và vùng Tây Ấn. Ở nước ta, cây nhàu phân bố chủ yếu ở các tỉnh miền Trung như Bình Định, Khánh Hòa, Quảng Bình, Quảng Trị,… hoặc các tỉnh miền Nam như An Giang, Bình Dương,… Hiện ở miền Bắc có nhiều nơi trồng cây nhàu như Thái Bình, Hà Nội,…Nhàu thường được trồng ở vườn xen lẫn với các cây ăn quả khác. Từ nhàu có thể khai thác nhiều bộ phận để làm thuốc, như vỏ cây, rễ, lá, quả. Quả nhàu, thu hái khi quả đã già hoặc sắp chín, rửa sạch, để ráo nước, cắt thành từng khoanh tròn ngang quả dầy 5mm, phơi trong bóng râm cho khô, nơi thoáng gió, hoặc sấy nhẹ ở nhiệt độ 50⁰C đến khô.

Từ cây nhàu, con người có thể khai thác nhiều bộ phận để làm thuốc như vỏ cây, rễ, lá, quả. Hầu hết các bộ phận của cây nhàu đều dùng tươi, trừ rễ hoặc quả có thể sấy khô để dùng dần. Vị thuốc này được bảo quản ở nơi khô ráo và thoáng mát.

Rễ, vỏ và trái nhàu chứa các chất: Proxeronine, polysaccharide, anthraquinone, coumarin, sterol, damnacanthal, alkaloids, rutin,… Bên cạnh đó, quả nhàu còn chứa tinh bột, chất xơ, vitamin A, B1, B6, B12, C,… cùng một số loại khoáng chất như canxi, kali, natri, selen, sắt,…

Rễ nhàu có vị chát, tính bình, trái nhàu có vị hăng, cay nồng, tính mát. Rễ nhàu bào ra có màu vàng sậm, cây nhàu bào ra có màu vàng nhạt. Tác dụng của cây nhàu được xét theo đông y và Y Học Hiện Đại. Cụ thể:

Tác dụng cây nhàu theo đông y:

• Lá nhàu giúp trị mụn nhọt, làm thuốc bổ và chữa chứng lỵ
• trái nhàu có tác dụng nhuận tràng, giảm ho, lợi tiểu, hoạt huyết, điều kinh, kích thích tiêu hóa nên được dùng để trị táo bón, hạ sốt, chữa ho hen, tiểu tiện không thông,…;
• Rễ nhàu giảm đau xương khớp, điều kinh, chỉ thống, hoạt huyết, nhuận tràng, trị tăng huyết áp, bồi bổ cho phụ nữ sau sinh, và được dùng để nhuộm vải.

Công dụng của cây nhàu theo Y Học Hiện Đại:

• trái nhàu giúp điều trị cao huyết áp, béo phì, tiểu đường, bệnh tim, suy nhược và đau nhức cơ thể,…;
• Nước ép từ trái nhàu có tác dụng cải thiện cơn đau gây ra bởi các bệnh mãn tính như bệnh tim mạch, ung thư, viêm khớp,…;
• Hợp chất proxeronine trong trái nhàu giúp thúc đẩy các tế bào trong cơ thể chống lại tình trạng nhiễm trùng và giúp giảm đau hiệu quả
• Cây nhàu giúp hạ huyết áp, an thần, nhuận tràng và lợi tiểu nhẹ
• Công dụng của trái nhàu là kích thích tiêu hóa, tăng khả năng hấp thu vitamin, khoáng chất,… Nhờ chứa hàm lượng chất chống oxy hóa dồi dào, trái nhàu giúp tiêu diệt các gốc tự do gây hại cho cơ thể
• Cây nhàu có tác dụng chống viêm đối với một số bệnh lý xương khớp như bệnh viêm khớp mãn tính và hội chứng ống cổ tay
• Trái nhàu giúp giảm vết sưng bỏng hoặc giảm đau do chấn thương
• Damnacanthal có trong dịch chiết trái nhàu có thể ức chế tế bào ác tính, giảm lưu lượng máu đến khối u, giúp thu nhỏ kích thước các khối u ác tính;
• Dịch chiết từ trái nhàu ức chế quá trình tiết dịch ở niêm mạc dạ dày, hỗ trợ điều trị viêm dạ dày, trào ngược axit dạ dày,…

Khi sử dụng các bộ phận của cây nhàu để trị bệnh, bạn cần lưu ý những vấn đề sau:

• Trái nhàu tươi và nước ép từ trái nhàu không độc nên bệnh nhân có thể sử dụng với lượng lớn. Thường xuyên uống nước ép nhàu kích thích cơ thể tiết ra endorphin – hormone giúp thư giãn não bộ, mang lại cảm giác tích cực, giảm stress và điều hòa huyết áp.
• Nếu dùng với liều cao, nước ép từ trái nhàu còn hỗ trợ cai nghiện ma túy, rư.ợu và thuốc lá. Tuy nhiên, để được hướng dẫn cụ thể thì bạn nên trao đổi với bác sĩ chuyên khoa.
• Hiện chưa có thông tin ghi nhận về tác dụng phụ nếu dùng trái nhàu và nước ép nhàu với liều cao. Tuy nhiên, các chuyên gia khuyến áo bạn chỉ nên dùng với liều lượng sau:
  • Người trẻ, thể trạng khỏe mạnh: Sử dụng 30ml/ngày;
  • Người mới phẫu thuật hoặc đang bị chấn thương: Sử dụng 180 – 240ml/ngày trong ngày đầu tiên, sau đó duy trì với liều lượng 90 – 120ml/ngày;
  • Người cao tuổi cần bồi bổ sức khỏe: Sử dụng 60ml/ngày, chia uống 2 lần vào sáng và tối;
  • Người dùng nước ép nhàu để trị bệnh: Sử dụng 160ml/ngày trong tháng đầu, sau đó có thể tùy chỉnh liều lượng cho phù hợp;
  • Người mắc bệnh tiểu đường, ung thư: Sử dụng 180 – 240ml/ngày;
  • Người mắc bệnh đe dọa trực tiếp tới tính mạng: Sử dụng 480 – 600ml/ngày;
• Không dùng cây nhàu cho những người có huyết áp thấp và nên hỏi ý kiến bác sĩ nếu bạn đang dùng thuốc hạ áp.
• Không dùng cho phụ nữ đang mang thai vì nhàu có tác dụng thông kinh hoạt huyết.
• Thận trọng khi dùng nước ép nhàu và các bài thuốc có dược liệu là nhàu cho bệnh nhân viêm thận.

Công dụng của cây nhàu đã được khẳng định và khai thác trong nhiều bài thuốc đông y. Với các bệnh lý nghiêm trọng như cao huyết áp, tiểu đường, ung thư, cần phối hợp giữa sử dụng các thảo dược thiên nhiên với các biện pháp điều trị chuyên sâu theo Y Học Hiện Đại để đạt hiệu quả trị liệu tốt nhất.